ضایعه مخچه‌ای چیست؟

اگر بخواهیم در مورد ضایعه مخچه‌ای صحبت کنیم ترجیحا بهتر هست اول تعریفی از مخچه و وظایف آن داشته باشیم،در دستگاه عصبی بخشی به نام مخچه وجود دارد که یکی از قسمت‌های بزرگ مغز است و ظاهری بیضی شکل دارد. مخچه در قسمت عقب جمجمه قرار دارد‌ و از دو بخش خاکستری و سفید تشکیل شده است که بخش خاکستری در قسمت داخلی مخچه و بخش سفید در بیرون از آن قرار دارد. وظیفه مخچه هماهنگ کردن حرکات بدن و کنترل تعادل بدن است.

مخچه اطلاعات مربوط به وضعیت و حرکت اندام‌ها از طریق اعصاب محیطی و همچنین اطلاعات بینایی دریافت شده از طریق چشم‌ها و اطلاعات تعادلی از سیستم وستیبولار گوش داخلی را دریافت می‌کند. سپس از این طریق به حرکات نرم، دقیق و هدفمند اندام‌های فرد کمک می‌کند. حال اگر در این مسیر یک یا چند مورد از اجزا به‌درستی کار نکند منجر به این ضایعه می‌شود.

عوامل موثر در ایجاد این بیماری

ضایعه مخچه‌ای بر اثر عواملی از جمله مصرف مشروبات الکلی و مواد سمی دیگر( مثل  قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین همچون اورانیوم، سرب، جیوه ) ایجاد می‌شود. بیماری‌هایی که سیستم ایمنی بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهند؛ مثل مولتیپل اسکلروزیس(MS) و بیماری  MS بر روی سیستم عصبی مرکزی تاثیر می‌گذارد و باعث ایجاد این عارضه می‌شود.

همچنین آسیب‌های ایجاد شده در دستگاه عصبی موجب ضایعه مخچه‌ای می‌شود. نوع دیگری از این بیماری، ضایعه مخچه‌ای مادرزادی است که  این نوع ضایعه در اثر آسیب رسیدن به مخچه در زمان تولد شکل گرفته است. سایر عواملی که موجب ایجاد این بیماری می‌شوند عبارت اند از:

ضربه به سر: آسیب مغز و نخاع در اثر ضربه به سر می‌تواند سبب شروع ضایعه در مخچه شود.

تومور مغزی: رشد تومور در مغز، هم از نوع سرطانی (بدخیم) و هم از نوع غیر سرطانی (خوش خیم) می‌تواند موجب این بیماری شود.

سکته مغزی: زمانی که جریان خون در بخشی از مغز قطع شود یا به شدت کاهش پیدا کند سکته مغزی روی می‌دهد که این موضوع می‌تواند عاملی برای بروز ضایعه مخچه‌ای باشد.

آبله مرغان: یکی از عوامل نادر در ایجاد ضایعه مخچه‌ای آبله مرغان است که عدم تعادل ایجاد شده توسط این عامل با گذر زمان از بین می‌رود.

سندروم پارانئوپلاستی: ممکن است این ضایعه در نتیجه اختلال ایجاد شده توسط تومور سرطانی ( نئوپلاسم) ایجاد می‌شود.

باید بدانید که بجز ضایعه مخچه‌ای کمبود ویتامین E و یا ویتامین B موجب به هم خوردن تعادل بدن می‌شود. اما نشانه‌ها و علائم ضایعه مخچه‌ای کدامند؟ و این ضایعه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

نشانه‌ها و علائم ضایعه مخچه‌ای

با توجه به اینکه کدام بخش از مغز تحت تاثیر قرار گرفته ، این عارضه نشانه‌های متفاوتی دارد. این علائم و نشانه‌ها به شرح زیر است:

  • سرگیجه، که با تغییر وضعیت بدن به خصوص سر دیده می‌شود.
  • بیمار هنگام صحبت کردن به مشکل بر می‌خورد و بریده بریده صحبت می‌کند.
  • بلع غذا و مایعات برای بیمار مشکل است و ممکن است غذا یا مایعات در گلوی بیمار گیر کند و احساس خفگی ایجاد شود.
  • از دیگر نشانه‌های این بیماری، کاهش شنوایی یا شنیدن صداهایی در گوش مثل وزوز است.
  • اختلال در تکلم نیز یکی دیگر از نشانه‌های این بیماری است، به این صورت که در هنگام ضایعه مخچه‌ای تکلم دچار مشکل می‌شود.
  • در هنگام ایجاد این ضایعه در حرکات چشم اختلال ایجاد می‌شود.
  • از دیگر علائم و نشانه‌ها که نشان دهنده پیشرفت این بیماری است می‌توان به لکنت زبان، خستگی، حرکات سریع و غیرارادی چشم (نیستاگموس)، انحنای غیرطبیعی ستون فقرات ، کاهش شنوایی و بیماری های قلبی از جمله بزرگ شدن قلب و نارسایی قلبی اشاره کرد.
  • یکی از مهم‌ترین عوارض و نشانه‌های این بیماری ناتوانی حرکتی بیمار است. در ادامه مقاله به طور کامل به این موضوع پرداخته می‌‌شود.

 

ناتوانی حرکتی بیمار

بیمار مبتلا به ضایعه مخچه‌ای دچار یکسری ناتوانی‌های حرکتی می‌شود که در این قسمت این ناتوانی‌ها بیشتر  توضیح داده شده است.

در بیمار مبتلا به این بیماری مشکلاتی در هنگام راه رفتن و متعادل شدن در زمان ایستادن به وجود می‌آید. ناتوانی حرکتی ناشی از بیماری ضایعه مخچه‌ای شامل لرزش در هنگام راه رفتن می‌شود که معمولا با تلو تلو خوردن همراه است و ممکن است باعث زمین خوردن بیمار شود. همچنین بیمار در انجام کارهای فیزیکی که به دقت نیاز دارد مانند تایپ کردن، بستن دکمه‌های لباس، نوشتن و نواختن موسیقی دچار مشکل می‌شود.

نمودهای بالینی ضایعه مخچه‌ای شامل بی نظمی در سرعت، ریتم، دامنه و قدرت حرکات ارادی است. در این آسیب انجام حرکات آزاد پیچیده‌تر، مانند راه رفتن که نیازمند پیچیدگی فیزیولوژیکی بیشتری است بیشترین درگیری را دارد. شخص مبتلا به این بیماری برای جفت کردن پاها دچار مشکل است و نسبت به این کار بی میلی نشان می‌دهد. درنتیجه زمانی که سعی در جفت کردن پاهای خود دارد، نهایتا فاصله‌ای میان پاها باقی می‌ماند.

پزشک با انجام چندین آزمایش از جمله اسکن مغز و آزمایش خون و بررسی فشار خون و …. به وجود این بیماری پی می‌برد. راه‌های تشخیص و دلیل این بیماری در ادامه بررسی شده است.

 

روش های تشخیص :

می‌توان جهت تشخیص قطعی دلیل آن از متخصص داخلی و متخصص مغز و اعصاب کمک گرفت. پزشک متخصص برای تشخیص این ضایعه سابقه پزشکی فرد که شامل سابقه پزشکی و داشتن مشکلات عصبی اعضای خانواده و بستگان است را مطالعه و بررسی می‌کند. همچنین آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون، ادرار و پونکسیون کمری برای بررسی اختلالات  الکترولیت و شیمیایی  و یافتن داروهای سمی انجام می‌شود. گاهی اوقات برای تشخیص ضایعه مخچه‌ای انجام سی تی اسکن یا MRI مغز نیاز است.

 

 

روش‌‌های درمان ضایعه مخچه ای

ابتدا عامل ایجاد ضایعه مخچه‌ای توسط پزشک شناسایی می‌شود و سپس طبق آن دستور العمل‌های لازم صادر می‌شود. مثلا اگر بر اثر مصرف الکل و مواد سمی دیگر باشد با قطع کردن مصرف این مواد به تدریج این ضایعه بهبود پیدا می‌کند. اگر ضایعه مخچه‌ای بر اثر بیماری‌های خود ایمنی ایجاد شده باشد ممکن است با جبران کمبود ویتامین‌هایی در بدن بهبود یابد.اما اگر هیچ درمانی برای ضایعه مخچه‌ای وجود نداشته باشد می‌توان با روش‌های زیر به بهبود این بیماری کمک کرد.

  • انجام ورزش ایروبیک به دلیل یکپارچگی آن‌ها و تمرینات مقاومتی در بهبود ضایعه مخچه‌ای بیماران نقش بسزایی خواهد داشت.
  • انجام ورزش‌هایی مانند شنا در روند بهبودی موثر عمل خواهند کرد.
  • اجتناب از استراحت زیاد و در بستر ماندن نیز در روند بهبودی این بیماری موثر است.
  • انجام فیزیو تراپی و به طور کلی انواع تراپی روش مناسبی برای بهبود این بیماری است.
  • انجام جراحی برای اصلاح انحنای غیر طبیعی ستون فقرات و همچنین گفتار درمانی به بهبود شرایط زندگی بیمار کمک می‌کند.
  • کمبود ویتامین B که با عنوان تیامین نیز شناخته می‌شود در برخی از بیماران با ضایعه مخچه‌ای همراه خواهد شد. با مصرف مواد غذایی سرشار از ویتامین B از جمله مصرف ماهی، نخود فرنگی و… می‌توان به بهبود این بیماری کمک کرد.

 

 

جمع بندی

ضایعه مخچه‌ای نوعی بیماری است که در اثر اختلال در مسیر انتقال اطلاعات به مخچه ایجاد می‌شود و مشکلات فراوانی برای شخص بیمار ایجاد می‌کند. راه‌های تشخیص و درمان فراوانی برای این بیماری وجود دارد که فرد مبتلا باید به سرعت اقدام به درمان و ممانعت از پیشرفت بیماری کند. یکی از شایع‌ترین مشکلات و عوارض این بیماری ناتوانی‌های حرکتی در بیماران است که در این مقاله به طور کامل به این موضوع پرداخته شد.

منبع مطالعاتی:

Neuromodulation of the cerebellum rescues movement in a mouse model of ataxia | Nature Communications